Saju (사주): czym jest koreańskie saju
i czym różni się od BaZi

Ktoś szuka „kalkulatora saju”, trafia na formularz z polami daty, godziny i „księżycowa czy słoneczna”, i dostaje efektowny układ ośmiu znaków. Minutę później zastanawia się, czy nie natknął się na jakąś szczególną koreańską magię, oddzielną od chińskiego BaZi, o którym gdzieś czytał. Nie natknął się. Te osiem znaków na ekranie byłoby dokładnie takie samo, gdyby policzył je w Pekinie, w Nowym Jorku czy w Seulu.

Różnica między „saju” a „BaZi” nie leży w matematyce. Leży w języku, w lokalnych zwyczajach i w tym, co Koreańczycy lubią odczytywać z gotowej karty. Poniżej: gdzie wszystko się zgadza, a gdzie różnice są prawdziwe.

Kartę saju możesz policzyć również w naszym kalkulatorze BaZi: osiem znaków jest takie samo, a tabela pokazuje też Dziesięć Bóstw i Filary Szczęścia.

1 Co znaczy słowo „saju”

Koreańskie 사주 (saju) to koreańskie odczytanie chińskich znaków 四柱 (sì zhù, „cztery filary”). Pełna forma to 사주팔자 (saju palja), zapisywana 四柱八字: „cztery filary, osiem znaków”. Druga połowa tej nazwy to dokładnie te same 八字 (bā zì, „osiem znaków”), które ta strona nazywa BaZi.

Tak więc „saju” i „BaZi” to dwie nazwy jednej rzeczy w dwóch językach, jak „Pekin” i „Beijing”. Koreańskie studium tych kart nazywa się 명리학 (myeongnihak, 命理學, „nauka o przeznaczeniu”). Koreańczycy przejęli ten system z Chin wiele wieków temu i od tamtej pory rozwijali go po swojemu, ale fundament pozostał chiński: cztery filary, dziesięć pni niebiańskich, dwanaście gałęzi ziemskich, pięć żywiołów.

2 Jak oblicza się kartę: nic koreańskiego, nic chińskiego

Każdy z czterech filarów (rok, miesiąc, dzień, godzina) ma dwa znaki: pień niebiański 天干 (tiān gān) na górze i gałąź ziemska 地支 (dì zhī) na dole. Po koreańsku to 천간 (cheongan) i 지지 (jiji). Jest dziesięć pni i dwanaście gałęzi, a razem tworzą to, co nazywamy ośmioma znakami. Centralnym znakiem karty jest pień Filaru Dnia. W koreańskiej praktyce nazywa się go 일간 (ilgan, 日干); tutaj mówimy o nim Władca Dnia (日主, rì zhǔ).

Miesiące w karcie podążają za sezonami słonecznymi; kalendarz księżycowy i dzień miesiąca nie mają z tym nic wspólnego. Granice wyznaczają 節氣 (jié qì, „okresy słoneczne”), na przykład 立春 (lì chūn, „Początek Wiosny”; po koreańsku 입춘, ipchun). Dlatego osoba urodzona 2 lutego zwykle należy jeszcze w karcie do poprzedniego roku. Ta sama reguła obowiązuje w Korei.

Tu zaczyna się najczęstsze nieporozumienie. Koreańskie strony pytają o 음력 lub 양력 (eumnyeok / yangnyeok), datę księżycową lub słoneczną. To tylko format wprowadzenia: ktoś może pamiętać swoją datę urodzenia według kalendarza księżycowego, którego używała jego babcia, a formularz przeliczy ją na zwykłą. Filary i tak buduje się na sezonach słonecznych, jak wszędzie. Tabele referencyjne, których koreańscy praktycy używają do sprawdzania filarów, nazywają się 만세력 (manseryeok, 萬歲曆, „kalendarz dziesięciu tysięcy lat”). To to samo, co chiński almanach referencyjny, tylko po koreańsku.

3 Słownik: koreański, hanja i terminy używane tutaj

Czytając koreański artykuł o saju, spotykasz znajome rzeczy pod nieznajomymi nazwami. Hanja (漢字) to te same znaki co w chińskim; różni się tylko odczytanie. Oto odpowiedniki, które napotkasz najczęściej.

Dwie uwagi do tabeli. Po pierwsze, w Korei 七殺 nazywa się zwykle 편관 (pyeongwan), „urzędnik pośredni”. Ta nazwa również jest chińska i pojawia się w dawnych chińskich tekstach; po prostu stała się w Korei główną, podczas gdy chińskie odczytania częściej piszą 七殺. Po drugie, anglojęzyczne książki i aplikacje też nie są zgodne co do nazw: 比肩 bywa tłumaczone jako Friend, Companion albo Shoulder to Shoulder, a 印 jako Seal albo Resource. Wszystko to są przekłady tych samych dziesięciu pozycji; więcej o nich w artykule Dziesięć Bóstw w BaZi.

4 Gdzie koreańska praktyka naprawdę się różni

Wszystko powyżej dotyczy matematyki, a matematyka nie ma różnic. Różnice ujawniają się jako zwyczaje: co koreańscy praktycy robią z danymi wejściowymi i co lubią odczytywać z gotowej karty. Takich punktów jest sześć, a dwa pierwsze dotyczą czasu.

Lokalna korekta czasu

Korea działa według UTC+9, czyli czasu słonecznego południka 135° E. Seul leży mniej więcej na 127° E, więc jego lokalny czas słoneczny spóźnia się o około 30 minut względem zegara. Koreańscy praktycy zwykle odejmują te trzydzieści minut od godziny z aktu urodzenia. Na dodatek w 1987 i 1988 roku, w okolicach olimpiady w Seulu, Korea stosowała czas letni (dodatkowa godzina od maja do października), który również się odejmuje.

Zasada jest tu uniwersalna. Nazywa się ją prawdziwym czasem słonecznym i nie ma w niej nic swoiście koreańskiego. Nasze obliczenie stosuje ją do każdego miasta. Przykład z silnika strony: dla Moskwy latem 1990 roku korekta wyniosła minus 94 minuty. Około 90 z nich pochodzi z zegarów: tamtego lata Moskwa żyła według UTC+4, podczas gdy jej długość geograficzna 37,6° E odpowiada mniej więcej UTC+2:30. Pozostałe minuty to sezonowa korekta prawdziwego czasu słonecznego. Liczba ta obowiązuje tylko dla tego miejsca i pory roku. Osoba urodzona w Moskwie latem 1990 roku o 01:30 według dokumentów przyszła na świat, według Słońca, o 23:56 dnia poprzedniego: godzina Bawołu 丑 zamieniła się w godzinę Szczura 子. Według reguły naszego silnika (doba zmienia się o północy) zmienia się też Filar Dnia, podczas gdy w szkole zmieniającej dobę o 23:00 pozostaje on bez zmian. Dlaczego liczy się każda minuta, wyjaśniamy w artykule Dokładny czas urodzenia, a ręczne przeliczenie w Jak samodzielnie obliczyć kartę BaZi.

Godzina Szczura i spór o północ

Przedział od 23:00 do 01:00 to godzina Szczura (子時, zǐ shí). Koreańskie szkoły spierają się, kiedy zmienić dobę: o 23:00 czy o północy. Spór ma nawet nazwy: 야자시 (yajasi, 夜子時, „nocna godzina Szczura”) i 조자시 (jojasi, 朝子時, „poranna godzina Szczura”). Nasze obliczenie działa tak: doba zmienia się o północy, a pień godziny dla 23:00–00:00 bierze się z następnego dnia. Nazywa się to późną godziną Szczura. Jeśli urodziłeś się między 23:00 a 00:59, wiedz, że szkoły nie są tu zgodne, i nie dziw się, gdy inny kalkulator pokaże inny Filar Godziny.

Zwierzę roku nie zmienia się w Nowy Rok

W życiu codziennym Koreańczycy zmieniają swoje zwierzę roku, 띠 (tti), w 설날 (Seollal), księżycowy Nowy Rok. Saju jednak bierze granicę w 立春 (입춘, ipchun), około 4 lutego. Jeśli urodziłeś się w styczniu lub w pierwszych dniach lutego, sprawdź, które z dwóch zwierząt faktycznie stoi w Twojej karcie. Jak to działa z 12 zwierzętami, opisujemy w osobnym artykule.

5 Sal: gwiazdy, które Koreańczycy kochają

Najbardziej widoczną częścią koreańskiej popkultury wokół saju są 신살 (sinsal, 神殺), gwiazdy symboliczne, które Koreańczycy nazywają po prostu 살 (sal). Rozmawia się o nich z taką samą ochotą, z jaką na Zachodzie rozprawia się o kompatybilności znaków zodiaku. Oto te najczęstsze.

원진 (wonjin) jest szczególnie ciekawe. Jego pary tworzy się z gałęzi ziemskich: 子 i 未, 丑 i 午, 寅 i 酉, 卯 i 申, 辰 i 亥, 巳 i 戌. Dwie z sześciu par (子未 i 丑午) pokrywają się z klasyczną „szkodą” 害 (hài), którą omówiliśmy w Sześciu Szkodach. Pozostałe cztery nie pokrywają się ze szkodami, więc 원진 nie można traktować po prostu jako koreańskiej nazwy 害.

Klasyczna szkoła chińska jest wobec gwiazd ogólnie ostrożna. 《子平真詮》 (Zǐ Píng Zhēn Quán) ma osobny rozdział „論星辰無關格局” („O tym, dlaczego gwiazdy nie decydują o strukturze karty”). Jego sens łatwo streścić: o powodzeniu i niepowodzeniu decyduje struktura wyznaczona przez miesiąc urodzenia oraz gra pni i gałęzi, a gwiazdy to dodatek i nie należy na nich polegać samych. Jeśli więc znalazłeś w swojej karcie „białego tygrysa” i się przestraszyłeś, odłóż ten strach: według klasyków gwiazda nie decyduje o strukturze karty. Gwiazdy i ich miejsca w karcie wymieniamy w pełnym katalogu 神煞.

6 Filar Dnia jako charakter i pomyłka z Tojeong bigyeol

Kolejną koreańską cechą jest ogromny zbiór tekstów 일주론 (iljuron): opisów charakteru według Filaru Dnia. Filarów dnia jest sześćdziesiąt i każdy dostaje kilka akapitów, często z gotowymi etykietami. Czyta się je z przyjemnością, ale pamiętaj, że w szkole chińskiej Filar Dnia jest ważną częścią karty, lecz tylko jedną z części. Struktura miesiąca, równowaga żywiołów i bieżący Filar Szczęścia potrafią zauważalnie przesunąć obraz. Wszystkie sześćdziesiąt omawiamy w artykule 60 Filarów Dnia, a rolę Władcy Dnia wyjaśniamy tutaj.

Druga typowa pomyłka dotyczy 토정비결 (Tojeong bigyeol, 土亭秘訣). To popularna koreańska wróżba noworoczna, sięgająca XVI wieku i oparta na księżycowej dacie urodzenia. Ale to inny system, nie saju, choć często się je myli. Jeśli oferują Ci „saju na rok” z krótkimi przepowiedniami w rodzaju „ten rok przynosi ruch w sprawach”, zapytaj, którym systemem zostało policzone: może to być roczna analiza saju, a może Tojeong bigyeol.

7 Dlaczego saju stało się w Korei modne

Zainteresowanie saju wyraźnie wzrosło wśród Koreańczyków po dwudziestce i trzydziestce. Są aplikacje do kart, „kawiarnie saju”, gdzie przy kawie objaśnia się Twoją kartę, a także programy telewizyjne i seriale, w których bohaterowie chodzą do praktyka. Dlaczego akurat — można tylko zgadywać: karta daje ludziom gotowy język do rozmowy o charakterze i życiowych wyborach, i to język lekki, taki, którego nie wstyd przynieść do znajomych.

Ta moda ma praktyczną stronę. Masowe aplikacje ściskają obliczenie do dwóch ekranów i rozdają jaskrawe etykiety na podstawie Filaru Dnia albo pary sal. Jeśli wynik wygląda dziwnie, sprawdź najpierw dwie rzeczy: czy godzinę urodzenia skorygowano o miejsce i jak aplikacja traktuje godzinę Szczura. Obie omówiliśmy w punkcie czwartym.

8 Co z koreańskiego zestawu liczymy, a czego nie

Silnik bazi.cards liczy cztery z siedmiu wymienionych wyżej gwiazd: 桃花 (dohwa), 驛馬 (yeongma), 華蓋 (hwagae) i 紅艷 (hongyeom). Nie liczy pozostałych trzech, 원진, 귀문관 i 백호: należą one raczej do koreańskiej praktyki popularnej niż do klasycznej chińskiej szkoły 子平 (zǐ píng), na której opierają się nasze analizy. Jeśli zależy Ci na zobaczeniu tych trzech gwiazd, nasza analiza ich nie pokaże i lepiej wiedzieć to z góry.

Co dają nasze analizy poza tym, zależy od głębokości. Bezpłatna karta pokazuje Władcę Dnia, cztery filary i równowagę pięciu żywiołów: innymi słowy to samo saju, policzone dla Twojego miejsca urodzenia. Analiza „Standard” zamienia kartę w tekst według klasycznej szkoły: charakter, żywioły, Dziesięć Bóstw, zasoby, relacje. Koreański temat 궁합 (gunghap, kompatybilność pary) obejmuje osobny dział kompatybilności, którego mechanikę opisujemy w pięciu warstwach kompatybilności. A jeśli wolisz najpierw uporządkować podstawy, zacznij od przewodnika dla początkujących.

Jeśli masz już starą koreańską kartę i pokazuje ona godzinę Szczura albo styczniową datę, porównaj ją z naszą: różnica niemal na pewno sprowadzi się do korekty czasu lub granicy doby, podczas gdy same znaki pozostaną takie same.

9 Najczęściej zadawane pytania

Czy saju i BaZi to to samo?

Tak, to dwie językowe wersje jednego systemu Czterech Filarów. 사주 to koreańskie odczytanie znaków 四柱, a 사주팔자 to koreańska nazwa 四柱八字, czyli chińskiego 八字. Te same dane urodzenia dają te same osiem znaków w każdym kraju.

Jak obliczyć swoje saju z daty urodzenia online?

Potrzebna jest data, godzina i miasto urodzenia. Każdy poprawny kalkulator Czterech Filarów, w tym bezpłatna karta bazi.cards, pokaże te same znaki; różnić się będzie tylko interpretacja. Godzinę podaj z uwzględnieniem miejsca urodzenia.

Czym saju różni się od BaZi w praktyce?

Matematyka jest ta sama; różnią się zwyczaje. W Korei praktycy zwykle odejmują około 30 minut z powodu różnicy między strefą czasową a długością geograficzną Seulu, spierają się o granicę doby w godzinie Szczura i lubią gwiazdy sal oraz szczegółowe opisy Filaru Dnia.

Czy Tojeong bigyeol to rodzaj saju?

Nie. 토정비결 to odrębna koreańska wróżba noworoczna na nadchodzący rok, sięgająca XVI wieku i oparta na dacie księżycowej. Często myli się ją z saju, ale to osobny system.

Czy do saju potrzebna jest data księżycowa?

Nie. Koreańskie strony pytają o datę księżycową lub słoneczną jedynie jako format wprowadzenia. Filary i tak buduje się na sezonach słonecznych, więc liczy się zwykła data urodzenia.